Artykuł 97 Kodeksu wykroczeń to jeden z tych przepisów, które powinien znać każdy kierowca. Jest to kluczowy akt prawny, który, choć często niedoceniany, stanowi podstawę do nakładania mandatów za wiele powszechnych naruszeń na drodze. Zrozumienie jego podstaw prawnych, najczęstszych zastosowań, grożących kar oraz praw i obowiązków obywatela pomoże uniknąć nieprzyjemnych konsekwencji podczas kontroli drogowej.
Art. 97 Kodeksu wykroczeń co musisz wiedzieć o tym kluczowym przepisie?
- Art. 97 k.w. to przepis blankietowy, który odsyła do ustawy Prawo o ruchu drogowym, sankcjonując naruszenia bez własnej kary w Kodeksie wykroczeń.
- Kara za wykroczenie z art. 97 k.w. to grzywna od 20 zł do 3000 zł lub nagana, zależna od wagi naruszenia.
- Najczęstsze zastosowania to zaniedbania stanu technicznego pojazdu, nieprawidłowe zatrzymanie/postój oraz brak wymaganych dokumentów (jeśli w ogóle ich nie posiadasz).
- Kierowca ma prawo odmówić przyjęcia mandatu, co skutkuje skierowaniem sprawy do sądu.
- Przepis dotyczy szerokiego grona osób: uczestników ruchu, innych osób na drodze oraz właścicieli/posiadaczy pojazdów.
Art. 97 Kodeksu wykroczeń dlaczego każdy kierowca musi go znać?
Artykuł 97 Kodeksu wykroczeń to przepis, który w mojej praktyce często nazywam "workiem" lub "furtką" dla organów ścigania, zwłaszcza policji drogowej. Jest to przepis blankietowy, co oznacza, że sam w sobie nie opisuje konkretnego czynu zabronionego, lecz odsyła do innych regulacji. Jego główną funkcją jest sankcjonowanie tych naruszeń ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (PoRD) lub przepisów wydanych na jej podstawie, które nie posiadają własnych, odrębnych sankcji w Kodeksie wykroczeń. Pełna treść art. 97 k.w. brzmi: "Uczestnik ruchu lub inna osoba znajdująca się na drodze publicznej, w strefie zamieszkania lub strefie ruchu, a także właściciel lub posiadacz pojazdu, który wykracza przeciwko innym przepisom ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym lub przepisom wydanym na jej podstawie, podlega karze grzywny do 3000 złotych albo karze nagany." Jak widać z cytowanego przepisu, krąg osób, które mogą zostać ukarane na podstawie art. 97 k.w., jest bardzo szeroki. Dotyczy on nie tylko kierowców, ale każdego "uczestnika ruchu lub innej osoby znajdującej się na drodze publicznej, w strefie zamieszkania lub strefie ruchu". Co więcej, przepis obejmuje również "właściciela lub posiadacza pojazdu", co oznacza, że odpowiedzialność może ponieść także osoba, która nie prowadziła pojazdu w momencie wykroczenia, ale jest odpowiedzialna za jego stan lub prawidłowe użytkowanie. To pokazuje, jak wszechstronny jest ten artykuł i jak duży wpływ ma na bezpieczeństwo i porządek w ruchu drogowym. Wysokość grzywny nakładanej na podstawie art. 97 k.w. jest zróżnicowana i może wynosić od 20 zł do 3000 zł. Warto pamiętać, że funkcjonariusz ma również możliwość nałożenia kary nagany, zwłaszcza w przypadku mniej poważnych naruszeń. Ostateczny wymiar kary jest zawsze uzależniony od wagi naruszenia i okoliczności zdarzenia. Jeśli kierowca odmówi przyjęcia mandatu, sprawa trafia do sądu. W takiej sytuacji sąd również może orzec grzywnę do 3000 zł, a także inne kary, takie jak nagana, lub w uzasadnionych przypadkach uniewinnić obwinionego.
Za co policja może ukarać Cię mandatem z art. 97? Przykłady z życia
W mojej praktyce widzę, że art. 97 k.w. jest często stosowany w sytuacjach związanych ze stanem technicznym pojazdu. Policjanci zwracają szczególną uwagę na:
- Niesprawne oświetlenie brak świateł pozycyjnych, mijania, drogowych, stopu czy kierunkowskazów, a także ich nieprawidłowe działanie (np. zbyt słabe światło, niewłaściwa barwa).
- Nadmiernie zużyte opony bieżnik poniżej dopuszczalnego minimum (1,6 mm), widoczne uszkodzenia, pęknięcia czy wybrzuszenia.
- Wycieki płynów eksploatacyjnych oleju, płynu chłodniczego, płynu hamulcowego, które mogą świadczyć o poważnej usterce i zagrażać bezpieczeństwu.
- Inne usterki wpływające na bezpieczeństwo np. niesprawne hamulce, uszkodzone lusterka, brak lub uszkodzone wycieraczki.
Podsumowując, chodzi o utrzymywanie pojazdu w nienależytym stanie technicznym, który zagraża bezpieczeństwu ruchu drogowego lub zanieczyszcza środowisko. Kolejną kategorią naruszeń, za które często nakładane są mandaty z art. 97 k.w., są te dotyczące nieprawidłowego postoju i zatrzymania pojazdu. Do najczęstszych należą:
- Zatrzymanie lub postój w miejscu utrudniającym wjazd lub wyjazd, w szczególności do i z bramy, garażu, parkingu, posesji. To bardzo częsta sytuacja, która irytuje wielu mieszkańców miast.
- Naruszenie obowiązku sygnalizowania postoju pojazdu z powodu uszkodzenia lub wypadku np. brak włączonych świateł awaryjnych lub wystawionego trójkąta ostrzegawczego w odpowiedniej odległości.
W kontekście dokumentów, od 1 października 2020 roku w Polsce nie ma już obowiązku posiadania przy sobie fizycznych dokumentów, takich jak prawo jazdy, dowód rejestracyjny czy potwierdzenie ubezpieczenia OC. Wszystkie te dane są dostępne dla funkcjonariuszy w systemach informatycznych. Jednak art. 97 k.w. nadal może mieć zastosowanie w sytuacjach, gdy kierowca w ogóle nie posiada uprawnień (np. nigdy ich nie wyrobił, zostały mu zatrzymane administracyjnie) lub gdy dokumenty te zostały zatrzymane przez organ kontroli i nie zostały jeszcze zwrócone. Warto również pamiętać o innych, mniej oczywistych wykroczeniach, które mogą być karane na podstawie art. 97 k.w.:
- Naruszenie przepisów dotyczących przewożenia ładunku lub pasażerów np. przewożenie ładunku w sposób zagrażający bezpieczeństwu, przekraczający dopuszczalne wymiary, czy przewożenie zbyt dużej liczby pasażerów.
- Używanie świateł zewnętrznych w sposób niezgodny z przepisami np. jazda na światłach drogowych w terenie zabudowanym, używanie świateł przeciwmgłowych bez uzasadnienia, czy brak włączonych świateł w dzień w warunkach zmniejszonej przejrzystości powietrza.
Art. 97 k. w. a inne przepisy jak nie pomylić go z jazdą bez uprawnień?
Kluczowe jest rozróżnienie między art. 97 k.w. a art. 94 k.w., który dotyczy prowadzenia pojazdu mechanicznego bez uprawnienia. Art. 94 k.w. jest znacznie surowszy i odnosi się do sytuacji, gdy kierowca w ogóle nie posiada wymaganych uprawnień do kierowania danym typem pojazdu (np. nigdy nie zdał egzaminu na prawo jazdy kategorii B). Z kolei art. 97 k.w., jak już wspomniałem, dotyczy naruszeń innych przepisów Prawa o ruchu drogowym, które nie mają własnej, odrębnej sankcji w Kodeksie wykroczeń. Może to być na przykład sytuacja, gdy kierowca ma uprawnienia, ale jego pojazd jest w złym stanie technicznym. Aby to lepiej zobrazować, przygotowałem tabelę z praktycznymi przykładami:
| Sytuacja | Zastosowany przepis |
|---|---|
| Kierowca nigdy nie zdał egzaminu na prawo jazdy i prowadzi samochód. | Art. 94 k.w. |
| Kierowca posiada prawo jazdy, ale jego samochód ma niesprawne światła stopu. | Art. 97 k.w. |
| Kierowca ma prawo jazdy, ale zaparkował pojazd w miejscu utrudniającym wyjazd z bramy. | Art. 97 k.w. |
| Kierowca prowadzi pojazd, mimo że jego prawo jazdy zostało zatrzymane administracyjnie. | Art. 94 k.w. |
| Kierowca przewozi ładunek w sposób zagrażający bezpieczeństwu. | Art. 97 k.w. |
Błędna kwalifikacja czynu przez funkcjonariusza może mieć poważne konsekwencje dla kierowcy. Może to skutkować nałożeniem nieuzasadnionego mandatu lub, co gorsza, surowszej kary, niż wynikałoby to z faktycznego naruszenia. Dlatego tak ważne jest, aby znać swoje prawa i w przypadku wątpliwości lub przekonania o błędnej kwalifikacji, odmówić przyjęcia mandatu. To otwiera drogę do rozstrzygnięcia sprawy przez sąd, gdzie można przedstawić swoje argumenty.
Kontrola drogowa i mandat z art. 97 Twoje prawa i obowiązki
Podczas kontroli drogowej, gdy policjant zarzuca naruszenie przepisów z art. 97 k.w., kluczowe jest zachowanie spokoju i świadomość swoich praw. Oto kilka praktycznych wskazówek:
- Zachowaj spokój i bądź uprzejmy: Nerwowe lub agresywne zachowanie nigdy nie pomaga. Współpracuj z funkcjonariuszem, ale bądź asertywny w obronie swoich praw.
- Poproś o wyjaśnienie podstawy prawnej: Masz prawo wiedzieć, na podstawie jakiego przepisu i za jakie konkretne zachowanie jesteś karany. Poproś o wskazanie artykułu Prawa o ruchu drogowym, do którego odsyła art. 97 k.w.
- Zadawaj pytania: Jeśli czegoś nie rozumiesz, poproś o dodatkowe wyjaśnienia. Upewnij się, że w pełni rozumiesz zarzut.
- Nie przyznawaj się do winy pochopnie: Jeśli masz wątpliwości co do słuszności zarzutu, nie musisz od razu przyjmować mandatu.
- Zapamiętaj lub zapisz szczegóły: Zanotuj datę, godzinę, miejsce kontroli, numer odznaki funkcjonariusza oraz szczegóły zarzutu. Może to być przydatne w przypadku dalszych działań.
Decyzja o przyjęciu mandatu lub odmowie jego przyjęcia jest zawsze trudna i wiąże się z analizą potencjalnych korzyści i ryzyka. Przyjęcie mandatu zazwyczaj kończy sprawę szybciej płacisz grzywnę i sprawa jest zamknięta. Wiąże się to jednak z akceptacją winy i brakiem możliwości odwołania się od mandatu w zwykłym trybie. Jest to często wybierana opcja, gdy wina jest oczywista, a kwota mandatu stosunkowo niska. Z kolei odmowa przyjęcia mandatu skutkuje skierowaniem sprawy do sądu. Daje to szansę na przedstawienie swoich argumentów, powołanie świadków, a w konsekwencji na uniewinnienie. Niesie to jednak ze sobą ryzyko, że sąd może orzec wyższą grzywnę (do 3000 zł), a także obciążyć Cię kosztami sądowymi. Proces sądowy jest również bardziej czasochłonny i może wymagać Twojej obecności na rozprawach. Jeśli zdecydujesz się na odmowę przyjęcia mandatu, procedura wygląda następująco:
- Wniosek o ukaranie: Policja sporządza wniosek o ukaranie i kieruje go do właściwego sądu rejonowego.
- Wezwanie do sądu: Otrzymasz wezwanie do sądu, informujące o terminie rozprawy lub posiedzenia.
- Rozprawa sądowa: Podczas rozprawy będziesz miał możliwość przedstawienia swojej wersji wydarzeń, powołania świadków i przedstawienia dowodów. Funkcjonariusz również przedstawi swoje stanowisko.
- Wyrok: Sąd, po rozpatrzeniu materiału dowodowego, wyda wyrok. Może to być orzeczenie grzywny (do 3000 zł), kary nagany, a w przypadku udowodnienia braku winy uniewinnienie.
- Możliwość odwołania: Od wyroku sądu pierwszej instancji przysługuje prawo do złożenia odwołania do sądu wyższej instancji.
Warto podkreślić, że od mandatu *przyjętego* nie można odwołać się w zwykłym trybie. Istnieje jedynie możliwość złożenia wniosku o jego uchylenie, ale tylko w ściśle określonych przypadkach, na przykład gdy mandat nałożono za czyn niebędący wykroczeniem. W przypadku *odmowy* przyjęcia mandatu, argumenty i dowody na swoją obronę można przedstawiać w sądzie, co jest naturalną ścieżką obrony przed zarzucanym wykroczeniem.
Jak uniknąć kary z art. 97 k. w.? Proste zasady prewencji
Najlepszym sposobem na uniknięcie mandatu z art. 97 k.w. jest prewencja. Regularne dbanie o pojazd i świadomość przepisów to podstawa. Oto kluczowe punkty, które należy regularnie kontrolować w pojeździe:
- Sprawność świateł: Regularnie sprawdzaj działanie wszystkich świateł mijania, drogowych, pozycyjnych, stopu, kierunkowskazów, przeciwmgłowych i podświetlenia tablicy rejestracyjnej. Pamiętaj o zapasowych żarówkach!
- Stan i ciśnienie opon: Kontroluj bieżnik (nie może być niższy niż 1,6 mm) oraz ciśnienie w oponach. Niewłaściwe ciśnienie wpływa na bezpieczeństwo i zużycie paliwa.
- Poziom płynów eksploatacyjnych: Regularnie sprawdzaj poziom oleju silnikowego, płynu chłodniczego, płynu hamulcowego i płynu do spryskiwaczy. Wycieki mogą świadczyć o poważnych usterkach.
- Stan hamulców: Zwracaj uwagę na wszelkie niepokojące sygnały podczas hamowania piski, drgania, wydłużona droga hamowania.
- Wycieraczki: Upewnij się, że wycieraczki skutecznie usuwają wodę z szyby, zapewniając dobrą widoczność.
Dobre nawyki parkowania to kolejny element, który uchroni Cię przed grzywną z art. 97 k.w. Pamiętaj o:
- Zakazie blokowania wjazdów/wyjazdów: Nigdy nie parkuj w sposób, który utrudnia innym wjazd lub wyjazd z posesji, bramy, garażu czy parkingu.
- Prawidłowym parkowaniu na chodnikach: Jeśli parkujesz na chodniku, pamiętaj o pozostawieniu odpowiedniej szerokości dla pieszych (zazwyczaj 1,5 metra) i parkuj tylko tam, gdzie jest to dozwolone.
- Przestrzeganiu znaków zakazu: Zawsze zwracaj uwagę na znaki zakazu postoju i zatrzymywania oraz inne znaki regulujące ruch i parkowanie.
Podsumowując, świadomość przepisów Prawa o ruchu drogowym oraz regularna dbałość o stan techniczny pojazdu to najprostsze i najskuteczniejsze metody, aby uniknąć niepotrzebnego mandatu z art. 97 k.w. Jako kierowcy, jesteśmy odpowiedzialni nie tylko za siebie, ale i za innych uczestników ruchu. Działając prewencyjnie, nie tylko oszczędzamy sobie nerwów i pieniędzy, ale przede wszystkim przyczyniamy się do zwiększenia bezpieczeństwa na drogach.
